เมื่อโลกไม่มีมนุษย์…ภาวะหลังมนุษย์ของสุนัขจะเป็นอย่างไร?มองผ่านงาน A Dog’s World: Imagining the Lives of Dogs in a World without Humans โดย Jessica Pierce และ Marc Bekoff โดย นัฐวุฒิ สิงห์กุล

 

เมื่อโลกไม่มีมนุษย์…ภาวะหลังมนุษย์ของสุนัขจะเป็นอย่างไร?

      หากเราลองจินตนาการดูว่า…ถ้ามนุษย์หายไปจากโลกนี้ในพริบตา จะเกิดอะไรขึ้นกับสิ่งมีชีวิตที่เราเรียกว่าเพื่อนที่ดีที่สุดของมนุษย์อย่างสุนัข?

    นี่ไม่ใช่แค่เกมในจินตนาการ แต่มันคือคำถามสำคัญที่เปิดประตูไปสู่การมองโลกแบบ posthumanism  ซึ่งเป็นแนวคิดที่ไม่จัดมนุษย์ไว้เป็นศูนย์กลางของทุกสิ่งอีกต่อไป

     สุนัขในโลกที่ไร้เงามนุษย์ ในหนังสือ A Dog’s World: Imagining the Lives of Dogs in a World without Humans โดย Jessica Pierce และ Marc Bekoff ชวนเรานึกถึงโลกที่มนุษย์หายไป ทิ้งให้สุนัขเกือบพันล้านตัวต้องเผชิญชีวิตตามลำพัง

      ในความเป็นจริง สุนัขกว่า 80% ของโลกไม่ได้อยู่ในบ้าน ไม่สวมปลอกคอ ไม่ได้นอนบนโซฟา พวกมันคือสุนัขข้างถนน ชุมชน หรือในหมู่บ้าน …พวกที่อยู่รอดได้เองแม้ไม่มีกล่องข้าวหรือคนเลี้ยวดูประจำ 

     คำถามใหญ่จึงไม่ใช่แค่สุนัขจะรอดไหมแต่คือสุนัขจะกลายเป็นอะไร? เมื่อมนุษย์ที่เคยปั้นแต่งพันธุกรรม พฤติกรรม การบริโภค การสืบพันธุ์และการใช้ชีวิตของพวกมันได้หายไป

      ผมชอบที่หนังสือชวนถกเถียงเรื่องการวิวัฒนาการหลังมนุษย์: จากหมาน้อยบนโซฟา สู่สัตว์ป่าใหม่? ภายใต้แนวคิดแบบ Posthumanism ชวนให้เราหยุดคิดว่าสุนัขมีอยู่เพื่อเรา พวกมันไม่ใช่แค่ยาบรรเทาความเหงาหรือมิตรภาพที่ซื้อได้ พวกมันคือสิ่งมีชีวิตที่มีหน่วยชีวิตของตนเอง เมื่อไม่มีมนุษย์ การคัดเลือกโดยธรรมชาติจะค่อยๆ แทนที่การเพาะพันธุ์แบบประดิษฐ์ (artificial selection) หมาพันธุ์หน้าสั้นหายใจติดขัดอย่างเฟรนช์บูลด็อกอาจจะไม่รอดในโลกใหม่นี้ ขณะที่สุนัขที่ปราดเปรียว อึดทน และปรับตัวเก่งจะอยู่รอดและกลายพันธุ์ตามแรงกดดันของสิ่งแวดล้อม ซึ่งอาจจะไม่ได้ย้อนกลับไปเป็นหมาป่า แต่หมาในโลกหลังมนุษย์จะกลายเป็นสัตว์ป่าแบบใหม่ ด้วยพฤติกรรมใหม่ กลยุทธ์การล่าใหม่ การหากินใหม่ และอาจรวมถึงรูปแบบครอบครัวใหม่ด้วย

   สุนัขจะกินอะไรดี? เมื่อไม่มีขยะจากร้านสะดวกซื้อหรือคนเอาอาหารมาเลี้ยวดู แน่นอนสุนัขส่วนใหญ่ในปัจจุบันยังพึ่งพาอาหารจากมนุษย์ ไม่ว่าจะเป็นข้าวคลุก ห่ออาหารสำเร็จรูป หรือขยะตามถัง แต่เมื่อมนุษย์หายไป แหล่งอาหารก็จะหายตาม สุนัขจะต้องเปลี่ยนบทบาทเป็นนักล่า นักขุด นักปีน พวกมันจะเรียนรู้ที่จะกินแมลง ผลไม้ นก หนู และอาจรวมถึงศพของสัตว์อื่นในธรรมชาติอีกด้วย ดังนั้น อาหารไม่ใช่แค่ปัจจัยการอยู่รอด แต่คือแรงผลักดันสำคัญของการวิวัฒนาการในสิ่งมีชีวิต

    เมื่อชีวิตไม่ถูกควบคุมอีกต่อไป สิ่งที่สุนัขจะได้จากการหายไปของมนุษย์ ไม่ใช่แค่ความหิวโหย แต่มันคือ อิสรภาพ การเคลื่อนไหวที่อิสระ ไม่มีกรง ไม่มีสายจูง ไม่มีสายพันธุ์ที่ผสมมาเพื่อความน่ารักแต่เจ็บปวดอีกต่อไป เมื่อมนุษย์หายไป สุนัขจะได้กลับคืน…ความเป็นสุนัขที่ไม่ได้สะท้อนผ่านสายตาของมนุษย์อีกต่อไป

    พวกมันจะได้เลือกเพื่อน เลือกคู่ เลือกว่าจะอยู่ตรงไหน จะเห่าเมื่อไร จะสื่อสารแบบไหนกับฝูงของตน ความสัมพันธ์แบบฝูงที่ไม่ต้องอิงกับเจ้าของและนี่แหละ คือชีวิตแบบ Posthuman dog   …สิ่งมีชีวิตที่ไม่ต้องอยู่ภายใต้เงาของมนุษย์อีกต่อไป

   ภายใต้แนวคิดแบบ Posthumanism เราไม่ใช่ศูนย์กลางของทุกสรรพชีวิต ในโลกที่มนุษย์ยอมถอยออกจากบทพระเอกของเรื่อง สุนัขไม่ใช่แค่บทประกอบอีกต่อไป พวกมันคือผู้มีชีวิตจิตใจ มีความสามารถในการเรียนรู้ ปรับตัว สื่อสาร และอยู่รอดโดยไม่ต้องรอคำสั่ง ดังนั้นสุนัขในโลกหลังมนุษย์จะไม่ใช่หมาที่ไม่มีเจ้าของแต่คือสุนัขที่ได้กลับมาเป็นเจ้าของชีวิตของตนเอง

      เมื่อเราคิดถึงโลกโดยไม่มีเรา…เรากลับเข้าใจโลกมากขึ้น การจินตนาการถึงโลกที่ไม่มีมนุษย์ ไม่ได้แค่ทำให้เรารู้จักสุนัขดีขึ้น แต่มันทำให้เราตั้งคำถามว่า เราเข้าไปเปลี่ยนแปลง หรือควบคุมชีวิตของสิ่งมีชีวิตอื่นเกินไปหรือเปล่าและในทางกลับกัน…เราเองต่างหากที่อาจไม่รอดถ้าไม่มีพวกมันก็เป็นได้ 

      ดังนั้นสรุปแบบเข้าใจง่าย ๆ ก็คือ สุนัขส่วนใหญ่ในโลก ไม่ได้ต้องพึ่งมนุษย์มากเท่าที่เราคิด และถ้ามนุษย์หายไป พวกมันจะฟื้นคืนธรรมชาติและวิวัฒนาการไปในแบบของตัวเอง  ซึ่งสุนัขในภาวะ posthuman อาจกลายเป็นสิ่งมีชีวิตแบบใหม่ ที่มีอัตลักษณ์ ไม่ใช่แค่ตัวสะท้อนความต้องการของมนุษย์อีกต่อไป รวมทั้ง เมื่อสุนัขไม่ต้องเป็นของเราอีกต่อไปแล้ว มนุษย์เองต่างหากที่ต้องนิยามตัวเองให